Hoe weet je of je goede redenen hebt om iets te geloven

Een bewering komt met een grafiek, een bekende naam en een verklaring die logisch lijkt. Je begrijpt het argument en kunt het herhalen, maar wat ondersteunt de conclusie?

Een verklaring begrijpen en redenen hebben om haar te aanvaarden zijn verschillende dingen. Een verhaal kan samenhangend zijn en toch verkeerd weergeven wat er gebeurde. Informatie kan waar zijn en weinig met de conclusie te maken hebben. Die verschillen onderzoeken helpt bepalen hoeveel vertrouwen je in een bewering stelt en hoeveel moeite je aan controle besteedt.

Die moeite moet bij de situatie passen. Een informeel gesprek over voorkeuren vraagt om een andere mate van controle dan een beslissing die het werk van anderen vastlegt. Begin met bepalen wat wordt beweerd.

Maak van een indruk een controleerbare bewering

Stel je een fictief team voor dat zegt: "Onze klanten verlaten het product omdat het ingewikkeld is geworden." Die zin bevat minstens twee beweringen. De ene beschrijft gedrag: afhaken. De andere stelt een oorzaak voor: complexiteit.

Welke periodes worden vergeleken? Gaat het om klanten die opzegden, mensen die het product probeerden of gebruikers die het minder vaak gebruikten? Is het aantal gegroeid of alleen zichtbaarder geworden sinds iemand opzeggingen volgt?

Een preciezere formulering kan zijn: onder de nieuwe gebruikers die deze maand werden gevolgd stopten meer mensen met aanmelden bij de configuratiestap. Dat moet nog worden bevestigd, maar geeft het team verslagen om te zoeken en gevallen om te vergelijken. Dat complexiteit de onderbreking veroorzaakt wordt een aparte hypothese.

Hoe breder de bewering, hoe moeilijker het is te zeggen wat haar zou weerleggen. "Mensen houden niet van verandering" past bij vrijwel ieder gedrag. Beschrijven wie wat deed en in welke situatie laat daarvoor minder speelruimte.

Vraag welke conclusie de aanwijzingen toelaten

Een getuigenis stelt vast dat iemand een ervaring heeft gemeld. Afhankelijk van hoe die werd verzameld kan ze ook een probleem laten zien dat het team miste. Ze stelt niet automatisch vast hoe vaak dat probleem onder alle klanten voorkomt.

Zo kan een verkoopstijging na een campagne aanleiding geven om het effect te onderzoeken. Om de stijging aan de campagne toe te schrijven moet je andere veranderingen meenemen: prijs, beschikbaarheid, seizoenseffecten of een ander verkoopinitiatief in dezelfde periode. Alleen de volgorde in de tijd bewijst de toeschrijving niet.

Vraag hoe ver het beschikbare verslag van de conclusie afstaat. Als er een gat is, leg uit wat ontbreekt. Dat is meestal bruikbaarder dan alles aanvaarden of onvolledige aanwijzingen helemaal afwijzen.

Houd in een rapport twee uitspraken apart: "Dit hebben we waargenomen" en "Dit is onze verklaring". Lezers kunnen de waarneming dan beoordelen zonder de verklaring erbij te hoeven aanvaarden.

Kan de bron weten wat ze beweert?

De naam van een instelling helpt de oorsprong van een bewering te vinden. Zoek vervolgens het materiaal dat die instelling heeft gemaakt. Een verslag uit tweede hand kan de periode, onderzochte populatie of een belangrijke nuance weglaten.

Vraag hoe de bron de informatie verkreeg. Wie een taak uitvoerde kent details die een waarnemer op afstand kan missen. Wie een oplossing verkoopt kan het probleem goed begrijpen en er belang bij hebben het gunstig voor te stellen. Dat belang vraagt om controle van de methode; op zichzelf bewijst het niet dat de informatie onwaar is.

Ook primaire bronnen kunnen zich vergissen. Verslagen kunnen onvolledig zijn, vragen kunnen antwoorden sturen en metingen kunnen maar een deel van een proces vastleggen. De bron bereiken laat je die omstandigheden onderzoeken in plaats van volledig op de reputatie van de verspreider te vertrouwen.

Bekijk een concurrerende verklaring

Zoek, nadat je een aannemelijke verklaring vindt, een andere die een vergelijkbare waarneming kan opleveren. Bij het fictieve team kan afhaken komen door een technische fout, ontbrekende informatie voor aanmelding of gebruikers die alleen het product wilden verkennen.

Welke waarneming zou deze mogelijkheden onderscheiden? Als mensen met alle benodigde informatie ook bij dezelfde stap stoppen, wordt ontbrekende informatie een zwakkere verklaring. Als ze na herstel van een fout weer verdergaan met aanmelden, geeft dat een andere aanwijzing.

Deze vergelijking voorkomt dat iedere waarneming die je favoriete verhaal ondersteunt exclusieve bevestiging lijkt. Aanwijzingen die bij verschillende verklaringen te verwachten zijn helpen weinig om ze te onderscheiden.

Pas je vertrouwen aan en kies een volgende stap

Je kunt een bewering voorlopig aanvaarden zonder haar als zeker te behandelen. Leg vast wat je weet, waar de informatie vandaan kwam en welke onzekerheid de conclusie het meest beïnvloedt. "Het lijkt waarschijnlijk, maar we hebben de verslagen nog niet gecontroleerd" zegt meer dan geleende zekerheid.

Beslis of verder onderzoek de moeite waard is. Als de bewering een belangrijke keuze beïnvloedt, zoek dan de informatie die die keuze het waarschijnlijkst kan veranderen. Als er nu niets van de bewering afhangt, kan je oordeel opschorten voldoende zijn.

Probeer bij je volgende vergadering een conclusie in twee regels te herschrijven: het waargenomen feit en de voorgestelde interpretatie. Vraag welke aanwijzingen daartussen ontbreken. Het antwoord kan een klein onderzoek aanwijzen dat de moeite waard is voordat een indruk het werk gaat sturen.